Het Nieuwsbericht

Het nieuwsbericht is “de journalistieke vorm, waarin het nieuws in een beperkt aantal regels wordt samengevat”. Een nieuwsbericht is dus kort. Voor de lezer moet het bericht meteen duidelijk en begrijpelijk zijn en tegelijkertijd toch zo veel mogelijk informatie verstrekken. “Het genre heeft weinig met ‘kunst’ te maken, maar vooral met ambachtelijke vaardigheden” (Kussendrager, 1997). En net zoals voor alle ambachten geldt ‘oefening baart kunst’. Want ook al lijkt het nieuwsbericht eenvoudig, door alle eisen waar het aan moet voldoen is het niet zo makkelijk.

De eisen of voorwaarden voor een goed (leesbaar) nieuwsbericht zijn:

  • Een nieuwsbericht is kort, ten hoogste dertig regels lang.
  • Per bericht wordt (in principe) één onderwerp beschreven.
  • In het bericht wordt antwoord gegeven op de vragen “Wie?, Wat?, Waar?, Waarom?, Wanneer? en Hoe?” (de vijf W’s en de H).
  • De inhoud is feitelijk, duidelijk en nauwkeurig.
  • Een goed nieuwsbericht is zogenaamd hiërarchisch van opbouw en ‘oprolbaar’.
  • Het belangrijkste nieuws staat in de lead.
  • Boven het bericht staat een goede kop. Deze kop dekt de lading van de tekst en prikkelt tot lezen van het bericht.

(Eisen uit Kussendrager, 1997, pp. 144-145)

Veel van deze eisen komen ook bij andere journalistieke genres terug en zijn kenmerkend voor “journalistiek schrijven”. De drie belangrijkste eisen voor een goed nieuwsbericht zijn de antwoorden op de vijf W’s en de H, de hiërarchische opbouw en een goede lead. Deze drie kenmerken zullen we hieronder uitwerken en aan de hand van voorbeelden illustreren.

De 5 W’s en de H

Zoals hierboven al gezegd is het schrijven van een goed en bondig nieuwsbericht lastig. Een hulpmiddel bij het schrijven/ opbouwen van het bericht zijn de vijf W’s (wie, wat, waar, waarom, wanneer) en de H (hoe). Als je uit het bericht het antwoord op de vragen “wat is er aan de hand?”, “wie deed/ doet het?”, “waar is het gebeurd?”, “wanneer is het gebeurd?”, “waarom is het zo gegaan?” en “hoe is het in zijn werk gegaan?” kunt herleiden, heb je in ieder geval de basis voor een goed nieuwsbericht.

Hiërarchische opbouw

Een nieuwsbericht heeft tot doel de lezer snel, maar toch zo volledig mogelijk te informeren. Het ligt daarom voor de hand de belangrijkste informatie zo snel mogelijk in het bericht aan de orde te laten komen. Dit belangrijkste eerste deel van een bericht wordt ook wel de lead genoemd. De daarop volgende alinea’s bevatten meer bijzonderheden, ondersteunende feiten, voorbeelden etc. Deze hiërarchische opbouw heeft tot doel dat de informatie duidelijk geordend wordt voor de lezer. De lezer verwacht het belangrijkste nieuws bovenin en zit niet te wachten op een plotseling nieuwsfeit dat zich op het einde van het artikel ontpopt.

In Amerika wordt deze hiërarchische opbouw van een bericht ook wel vergeleken met een omgekeerde pyramide. Het brede bovendeel is essentieel, naar beneden neemt de belangrijkheid van de informatie af.


Een tweede reden voor de hiërarchische opbouw heeft te maken met de opmaak van de krant. Als een belangrijk nieuwsverhaal toch iets groter wordt dan gepland en dus meer ruimte in beslag zal nemen, heeft dat logische consequenties voor de beschikbare ruimte voor andere berichten in de krant. De hiërarchische opbouw van een nieuwsbericht heeft tot gevolg dat een artikel ‘opgerold’ kan worden, zonder dat daarbij kostbare informatie verloren gaat of de begrijpelijkheid achteruit. Dit is ook van belang voor de kop, omdat die meestal de belangrijkste informatie geeft en dus niet meer aangepast moet worden.

Een nadeel van de hiërarchische opbouw is misschien dat de lezer hetzelfde nieuws een paar keer te zien krijgt (ook als het artikel goed is).

  • in de kop
  • in de lead
  • (misschien indirect) in de rest van het artikel

en als er een foto bij het artikel geplaatst is

  • in de foto
  • in het fotobijschrift
  • (misschien indirect) in de rest van het artikel

De lead

Zoals al kort aangegeven is de lead het belangrijkste deel van het nieuwsbericht. De lead geeft namelijk (kort) het belangrijkste nieuws weer. Zoals we in het voorbeeld zullen zien gebeurt dat door een groot deel van de antwoorden op de vijf W’s en de H te formuleren. Doorgaans zijn dat de antwoorden op wie, wat, waar en wanneer, omdat de waarom en hoe te gecompliceerd zijn om kort en bondig in de lead te kunnen uitleggen.

Bekijk het voorbeeld Aanslagrisico in Nederland ‘substantieel’ hierboven
Een lead bestaat meestal uit 3 of 4 zinnen en dat overeen met ongeveer 40 tot 50 woorden. Meestal wordt extra nadruk op de lead gelegd door deze dik in de krant te drukken. We kunnen de functie van de lead dus als volgt samenvatten:

  • de lead leidt de lezer het bericht in
  • de lead vat het belangrijkste nieuws bondig samen
  • de lead prikkelt tot verder lezenl

(Uit Kussendrager, 1994)